पुणे: पुणे आणि पिंपरी चिंचवड महापालिका हद्दीतील जंगलांच्या कप्प्यांमध्ये अनियंत्रित कचरा टाकणे ही गंभीर पर्यावरणीय चिंता म्हणून पुढे येत आहे, ज्यामुळे वन्यजीव धोक्यात येत आहेत आणि या ग्रीन झोनचा नैसर्गिक समतोल बिघडत आहे, असा इशारा वन अधिकारी आणि पर्यावरणवाद्यांनी दिला आहे.पुणे-नाशिक, मुंबई-बेंगळुरू, जुने पुणे-मुंबई, पुणे-सोलापूर, आणि पुणे-अहमदनगर मार्गांसह प्रमुख महामार्गांवर ही समस्या विशेषतः दिसून येते, जिथे प्लास्टिकचे ढिगारे, अन्न कचरा आणि भंगार हे जंगलाच्या परिसरात किंवा जवळचे दृश्य बनले आहे.वनविभागाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, कचरा काढण्यासाठी फारशी यंत्रणा नसल्यामुळे गेल्या काही वर्षांत परिस्थिती अधिकच बिकट झाली आहे.“या डंपिंग साइट्स केवळ डोळ्यात भरणारा नसून एक मोठा पर्यावरणीय धोका आहे. वन्यजीव अनेकदा प्लास्टिक आणि इतर हानिकारक पदार्थांचे सेवन करतात, जे जिल्ह्यात नोंदवल्या गेलेल्या अनेक घटनांमध्ये प्राणघातक सिद्ध झाले आहे,” पुणे विभागाचे सहायक वनसंरक्षक मंगेश ताटे यांनी TOI ला सांगितले.प्रवाशांची आणि स्थानिकांची बेफिकीर वृत्ती या समस्येला आणखी वाढवत आहे. त्यांच्या रोजच्या प्रवासात लोक पर्यावरणीय परिणाम समजून न घेता या जंगलात कचरा टाकतात. त्यामुळे थेट प्राण्यांची अन्नसाखळी आणि अधिवास बिघडतो, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.पर्यावरणवाद्यांनी निदर्शनास आणले की अशा डंपिंगमुळे मातीची रचना बदलते, पाण्याचे स्त्रोत दूषित होतात आणि सफाई कामगारांना आकर्षित करते, ज्यामुळे वन्यजीवांचे नैसर्गिक वर्तन बदलते.“जेव्हा प्राणी कचरा खाण्यास सुरुवात करतात, तेव्हा ते दीर्घकालीन पर्यावरणीय असंतुलनास कारणीभूत ठरते. तृणभक्षी प्लॅस्टिक खातात, तर मांसाहारी मानवी वस्तीच्या जवळ येतात, त्यामुळे संघर्षाचा धोका वाढतो,” असे या प्रदेशात काम करणाऱ्या पर्यावरण कार्यकर्त्याने सांगितले.अनोळखी व्यक्तींकडून टाकलेला कचरा वारंवार जाळणे ही चिंतेची बाब आहे. वन अधिकाऱ्यांनी सांगितले की अशा आगी अनेकदा दिवसभर सुरू राहतात, त्यामुळे विषारी धूर निघतो आणि केवळ वन्यप्राण्यांनाच नाही तर जवळपासच्या गावांतील रहिवाशांनाही धोका निर्माण होतो.वाढत्या समस्येबद्दल रहिवाशांनीही चिंता व्यक्त केली आहे.”कचरा जाळल्याचा धूर दिवसेंदिवस रेंगाळत राहतो आणि श्वास घेण्यास त्रास होतो, विशेषत: लहान मुले आणि वृद्धांना. आम्ही अनेक वेळा तक्रार केली आहे, परंतु नियमित साफसफाईची यंत्रणा नाही,” असे पुणे-नाशिक महामार्गालगतच्या एका बाधित वनपट्ट्याजवळ राहणारे मोई गावातील नागेश येळवंडे म्हणाले.शेतकरी देखील, डंपिंगमध्ये योगदान देत आहेत, अनेकदा या भागात कृषी कचरा आणि उरलेल्या उत्पादनांची विल्हेवाट लावत आहेत. बायोडिग्रेडेबल कचरा कमी हानीकारक वाटू शकतो, तज्ञ सावधगिरी बाळगतात की मोठ्या प्रमाणात टाकल्यास ते नैसर्गिक परिसंस्थेमध्ये व्यत्यय आणते.महानगरपालिका, वनविभाग आणि स्थानिक समुदाय यांच्यात समन्वय साधण्याची गरज पर्यावरणवाद्यांनी व्यक्त केली.वन अधिकाऱ्यांनी तात्काळ हस्तक्षेप न करता, या प्रदेशातील आधीच नाजूक वनक्षेत्रांना आणखी ऱ्हासाला सामोरे जावे लागू शकते, ज्यामुळे वन्यजीव आणि मानवी लोकसंख्या धोक्यात येऊ शकते, असा इशारा देत तात्काळ प्रतिध्वनी केली.ताटे म्हणाले, “आम्ही उल्लंघन करणाऱ्यांवर गुन्हे दाखल केले आहेत आणि त्यांना परिसर स्वच्छ करण्यास सांगितले आहे. अशा प्रत्येक ठिकाणी वनरक्षक तैनात करणे आपल्यासाठी व्यावहारिकदृष्ट्या अशक्य आहे. लोकांनी मूलभूत नागरी शिस्तीचे पालन करणे देखील आवश्यक आहे.”पॅचेस तपासण्यासाठी किंवा साफ करण्यासाठी मनुष्यबळ नाहीवनविभाग मर्यादित मनुष्यबळामुळे कचरा टाकण्यास प्रतिबंध करू शकत नाहीपॅचेस काही खिशात कुंपण घातलेले आहेत परंतु सर्व नाहीतहा कचरा नियमित उचलण्याची यंत्रणा विभागाकडे नाहीत्यासाठी जवळच्या पालिका अधिकाऱ्यांची मदत घेतली जातेया ठिकाणी टन कचरा, हॉटेल आणि शेतीचा कचरा आढळतोपर्यावरणवाद्यांनी सांगितले की, बेकायदेशीर डंपिंगमुळे जंगलातील परिसंस्थेला त्रास होतोजंगल परिसरात किंवा जवळ कचरा जाळणे अत्यंत धोकादायक आहे. ते जंगलात आग लावू शकते आणि आसपासच्या प्रदेशातील हवेच्या गुणवत्तेवर गंभीर परिणाम करू शकते. आम्ही गेल्या काही वर्षात जंगलात लागलेल्या आगीची तक्रार आय.ए. वनअधिकारी यांनी केली आहेअशा प्रथा रोखण्यासाठी कठोर अंमलबजावणी, महामार्गालगत उत्तम कचरा व्यवस्थापन यंत्रणा आणि जनजागृती मोहीम राबवावी लागेल. अन्यथा, या वन परिसंस्थेचे दीर्घकालीन नुकसान अपरिवर्तनीय असू शकते IArjun Medankar I Aactivist from Alandi
✍🏻मुख्य संपादक – संदिप बारटक्के
